Sigorta Türleri ve Seçimi

Sigorta konuşulmaya başlandığında çoğu insanın aklından geçen ilk soru şu: "Bana gerçekten gerekli mi, yoksa boşa mı para veriyorum?" Haklı bir soru. Çünkü sigorta, karşılığında somut bir şey almadığınız nadir harcamalardan biri. Poliçe parasını ödersiniz, hiçbir şey olmaz ve yıl sonunda "keşke o parayı biriktirseydim" diye düşünürsünüz. Ama olasılıkların yanlış tarafına düştüğünüz gün, o poliçe yıllarca yaptığınız tüm birikimi kurtarabilir.

Sigorta tam olarak neyi satın alıyor?

Sigorta bir yatırım aracı değil, bir risk transferi aracıdır. Kendi cebinizden karşılayamayacağınız büyüklükteki bir zararı, ödeyebileceğiniz büyüklükteki küçük düzenli ödemelere dönüştürür. Buradan çok pratik bir kural çıkar:

Kendi paranızla kolayca karşılayabileceğiniz riskleri sigortalamayın; sizi mali olarak yıkacak riskleri mutlaka sigortalayın.

Telefonunuzun ekranı kırılırsa hayatınız değişmez. Ama ciddi bir sağlık sorunu, evinizin yanması ya da ailenin gelirini sağlayan kişinin kaybı, yıllarca kurduğunuz mali dengeyi tek hamlede bozar. Bu yüzden "hangi sigortalar gerekli" sorusunun cevabı listeye değil, sizin hayatınızın yapısına bakılarak verilir.

Temel sigorta türleri nedir, hangisi ne işe yarar?

Adım adım: kendi sigorta planınızı nasıl kurarsınız?

1. Önce acil durum fonunuzu kontrol edin. "Sigortadan önce mi sonra mı?" diye sorarsanız: küçük ve orta riskleri fon karşılar, büyük riskleri sigorta. Fonu olmayan biri her ufak aksilikte kredi kartına yükleniyorsa, poliçe sayısını artırmak yerine önce nakit tamponunu kurmalı. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı.
2. Size mali olarak bağımlı kim var, listeleyin. Eşiniz, çocuğunuz, destek verdiğiniz bir ebeveyniniz var mı? Cevap "hayır" ise hayat sigortası önceliğiniz düşer. Cevap "evet" ise, hayat sigortası listenizin en üstüne çıkar. Tek başına yaşayan, kimsenin geliri kendisine bağlı olmayan biri için hayat sigortasına ödenen para büyük ölçüde gereksizdir.
3. Borçlarınızı yazın. Konut kredisi, tüketici kredisi, kalan taksitler. Vefat ya da ciddi sakatlık halinde bu borçlar kaybolmaz. Borç yükü büyükse hayat ve iş görememezlik korumasının önemi ciddi biçimde artar.
4. Gelirinizin ne kadar kırılgan olduğunu ölçün. Maaşlı bir çalışanın hastalık halinde bir süre koruması olabilir; serbest çalışan biri çalışmadığı gün kazanmaz. Serbest çalışıyorsanız iş görememezlik ve sağlık tarafını daha güçlü kurmanız gerekir.
5. Mevcut kapsamınızı çıkarın. İşvereninizin sağladığı bir sağlık paketi, kredi çekerken imzalattırılan bir hayat poliçesi, kartla birlikte gelen bir seyahat kapsamı olabilir. Neye zaten sahip olduğunuzu bilmeden yeni poliçe almak, aynı riski iki kez ödemenin en yaygın yolu.
6. Muafiyet ve limitleri karşılaştırın, sadece fiyata bakmayın. İki poliçenin primi benzer görünürken biri hastane ağını daraltmış, diğeri yıllık ödeme limitini düşürmüş olabilir. Bakmanız gereken üç şey: kapsam dışı haller, yıllık/olay başı limit, sizin ödeyeceğiniz katılım payı.
7. Primi bütçenizin sabit gider satırına yazın. Sigorta primi, kira ve fatura gibi düzenli bir kalemdir. Aylık bütçe planınızda yeri yoksa, poliçe ikinci yıl yenilenmez ve o zamana kadar ödediğiniz para da bir işe yaramaz. Yıllık peşin ödeme genelde taksitli ödemeden daha ucuza gelir; nakit akışınız izin veriyorsa bunu değerlendirin.
8. Yılda bir kez gözden geçirin. Evlilik, çocuk, ev alımı, iş değişikliği, gelirin ciddi artışı ya da azalışı — bunların her biri poliçelerinizin yeniden hesaplanması gereken bir andır.

Ne kadar hayat sigortası yeterli?

Yaygın yaklaşım şu mantığa dayanır: geride kalanların, siz olmadığınızda kaç yıl boyunca aynı standartta yaşamasını istiyorsunuz? Yıllık net gelirinizi o yıl sayısıyla çarpın, üzerine kapatılması gereken borçları ekleyin, mevcut birikimlerinizi düşün. Çıkan sayı size bir başlangıç aralığı verir. Küçük çocuğu olan bir ailede bu süre uzun, çocukları çalışmaya başlamış bir ailede kısadır.

Sık yapılan hatalar

• Sigortayı yatırım gibi görmek. Birikim özelliği olan karma ürünler cazip anlatılır ama koruma ve yatırım aynı üründe olduğunda ikisinin de maliyeti bulanıklaşır. Korumayı ayrı, yatırımı ayrı düşünmek genelde daha şeffaftır.
• Poliçeyi okumamak. En pahalı hata bu. Kapsam dışı haller bölümü, poliçenin gerçek karakterini gösteren yerdir.
• Sağ